Xe điện Trung Quốc và các chính sách xử lý pin xe điện

Ngày đăng: 10-09-2026 Đã xem: 27

Xe điện Trung Quốc (NEV – New Energy Vehicles) đang dẫn đầu thế giới về sản xuất và tiêu thụ, đồng thời đối mặt với làn sóng pin hết hạn sử dụng lớn nhất toàn cầu. Chính phủ Trung Quốc đã ban hành các chính sách ngày càng chặt chẽ để quản lý thu hồi và tái chế pin, đặc biệt từ năm 2026.

Thị trường xe điện Trung Quốc

Năm 2025, sản xuất và tiêu thụ NEV đều vượt 16 triệu xe, chiếm hơn nửa thị trường xe mới trong nước. Đến giữa năm 2026, số lượng NEV đang lưu hành gần 50 triệu xe. Các hãng lớn như BYD, CATL (nhà sản xuất pin hàng đầu), NIO, Geely… thống trị. Pin lithium-ion (chủ yếu NMC hoặc LFP) có tuổi thọ trung bình 5–8 năm hoặc 150.000–200.000 km, nên làn sóng pin thải đang tăng mạnh.

Ước tính lượng pin thải:

2025–2026: khoảng 400.000–820.000 tấn/năm.
Đến 2030: có thể vượt 1 triệu tấn/năm (một số dự báo cao hơn về GWh).

Trung Quốc hiện chiếm khoảng 85% công suất tái chế pin lithium-ion toàn cầu. Các công ty lớn như Brunp (thuộc CATL) đạt công suất xử lý hàng trăm nghìn tấn/năm, tỷ lệ thu hồi nickel/cobalt/manganese >99%, lithium khoảng 90–96%.

Chính sách xử lý pin xe điện

Trung Quốc áp dụng trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) từ sớm (khoảng 2018), yêu cầu hãng xe và nhà sản xuất pin chịu trách nhiệm thu hồi. Hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia đã được triển khai từ trước, mỗi pin có mã định danh theo tiêu chuẩn GB/T 34014.

Quy định quan trọng nhất hiện nay là Biện pháp tạm thời về quản lý thu hồi và sử dụng tổng hợp pin động lực phế thải của xe năng lượng mới (do 6 bộ/ngành ban hành: MIIT, NDRC, Bộ Sinh thái – Môi trường, Bộ Giao thông, Bộ Thương mại, SAMR). Có hiệu lực từ 1/4/2026.

Các điểm chính:

Xe – pin đi cùng nhau khi báo phế: Xe hết đời phải được tháo dỡ kèm pin nguyên vẹn (trừ mô hình đổi pin). Nếu thiếu pin, xe bị coi là “thiếu trạng thái”, không hoàn tất thủ tục báo phế, không nhận hỗ trợ. Chủ xe có thể bị hạn chế đăng ký xe mới hoặc gia hạn bằng lái nếu pin đi vào kênh bất hợp pháp.
Mã định danh số (digital ID) và truy xuất toàn vòng đời: Mỗi pin được gắn mã duy nhất, dữ liệu từ sản xuất → lắp xe → sửa chữa → thay thế → tháo dỡ → tái chế phải được báo cáo lên nền tảng quốc gia. Giúp theo dõi chính xác và ngăn pin chảy vào thị trường đen.
Trách nhiệm của nhà sản xuất:
- Nhà sản xuất pin phải xây dựng hoặc ủy thác mạng lưới thu hồi tương ứng với lượng bán ra (cấp tỉnh).
- Hãng xe phải xây dựng điểm thu hồi tại các thành phố/khu vực có doanh số.
- Không được từ chối nhận pin thuộc trách nhiệm của mình. Phải công bố công khai địa điểm và cách thức thu hồi.
Định nghĩa “sử dụng tổng hợp”: Tập trung vào tháo dỡ, nghiền, phân loại, luyện kim để thu hồi tài nguyên. Không còn ưu tiên “sử dụng bậc thang” (second-life/cascade) như trước.
Cấm tái sử dụng trái phép: Không được dùng pin thải (nguyên khối hoặc tháo module) cho xe đạp điện hoặc các lĩnh vực bị cấm.
Danh sách trắng và xử lý vi phạm: Chỉ doanh nghiệp được phê duyệt (khoảng 156 công ty trong danh sách trắng trước đây, hiện đang được siết chặt) được phép xử lý. Đã có chiến dịch kiểm tra quy mô lớn, đóng cửa hàng nghìn điểm thu hồi bất hợp pháp. Phạt tiền, rút giấy phép nếu vi phạm.

Tháng 7/2026, MIIT chính thức bãi bỏ các quy định liên quan đến “sử dụng bậc thang” (梯次利用), chuyển trọng tâm sang tái chế vật liệu trực tiếp để thu hồi kim loại quý. Lý do chính: chất lượng pin second-life không đồng đều, rủi ro an toàn và khó kiểm soát.

CÔNG TY TNHH TM DV XNK TPTN là nhà nhập khẩu hàng hóa từ Trung Quốc về Việt Nam với hơn 10 năm kinh nghiệm, được Khách hàng tin tưởng và đánh giá cao. Chúng tôi có đội ngũ nhân viên tư vấn nhập khẩu hàng hóa lớn tại các công ty Trung Quốc, tìm kiếm hàng hóa Trung Quốc và mua hàng trên các trang thương mại điện tử hàng đầu của Trung Quốc như : Taobao, Alibaba, 1688, Tmall,...

Thực trạng và thách thức

Trước quy định mới, hơn 60% pin thải vẫn chảy vào các xưởng nhỏ không đủ tiêu chuẩn (thị trường xám), vì họ trả giá cao hơn. Công suất tái chế chính thức lớn nhưng tỷ lệ sử dụng thực tế thấp (dưới 20% ở một số giai đoạn). Rủi ro môi trường: rò rỉ điện giải, kim loại nặng, cháy nổ.

Sau khi quy định có hiệu lực, chính phủ đẩy mạnh thanh tra liên ngành. Mục tiêu giảm tỷ lệ pin chảy vào kênh bất hợp pháp xuống dưới 20% vào 2030, đồng thời tăng tỷ lệ thu hồi chính thức.

Tác động và triển vọng

Chính sách này giúp Trung Quốc giảm phụ thuộc vào nhập khẩu lithium, nickel, cobalt; tạo “mỏ đô thị” từ pin thải; và củng cố vị thế trong chuỗi cung ứng pin toàn cầu. Các hãng lớn như CATL/Brunp, BYD, Geely đã đầu tư mạnh vào hệ thống thu hồi và tái chế khép kín.

Tuy nhiên, chi phí thay pin sau bảo hành (thường 8 năm/150.000 km) vẫn là nỗi lo của người dùng, và việc thực thi đồng bộ trên toàn quốc vẫn cần thời gian. Trung Quốc đang hướng tới khung pháp lý cao hơn (có thể là điều lệ cấp Quốc vụ viện) trong tương lai gần.

Tóm lại, Trung Quốc đang chuyển từ giai đoạn khuyến khích phát triển xe điện sang giai đoạn quản lý chặt chẽ toàn vòng đời pin, với trọng tâm là truy xuất số hóa + trách nhiệm nhà sản xuất + tái chế vật liệu cao. Đây là mô hình tham khảo quan trọng cho các nước đang phát triển thị trường xe điện.

DỊCH VỤ